Betimleyici Anlatım Nedir? Betimleyici Anlatımın Özellikleri

Taban Puanları İçin Tıklayınız.



Betimleyici Anlatım Nedir?

Betimleyici anlatım, Canlı cansız bütün varlıkları, mekanı, eşyayı her yönüyle tanıtmaya çalışan anlatımdır. Bu anlatıma, yazıyla resim yapma sanatı da denir. Diğer bir deyişle bir şeyi göz önünde canlandıracak biçimde anlatmadır. Yani okuduğumuz parça zihnimizde bir resim çiziyorsa betimleme yapılmıştır diyebiliriz. Betimleyici anlatım anlatıcının amacına göre ikiye ayrılır:

İzlenimsel Betimleme: Betimlenecek varlıklara kişisel duygu ve düşüncelerin katılmasıdır. Ayrıntılar değişik duyulardan yararlanılarak aktarılır. Okuyucuya izlenim kazandırma amacı vardır. Öznelliğin (kişisel duygu ve düşüncelerin) ağır bastığı betimlemelerdir. Sözcükler genellikle yan veya mecaz anlamlarında kullanılır. Özetleyecek olursak;

  • İzlenimleri aktarmak amacıyla yazılır.
  • Değişik duyulara seslenen özel ayrıntılar üzerinde durulur.
  • Ayrıntılar öznel olarak verilir.
  • Sanatsal bir amaç gözetilir.
  • Dil, “şiirsel (sanatsal) işlev”de kullanılır.
Örnek

Kulübenin ardında iki katlı, yaşlı bir bina vardır. Bir bı­rakılmıştık duygusu taşır, lodosun eskittiği yüzünde camlarda yağmur izi… Gençliğine doyamamıştır. Alt katında kimi işlemez dükkanlar, üst katında ise küçük bir sahil lokantası… Sanki dekorunu ve yemeklerini yıl­lardır hiç değiştirmemiş bir sahil lokantası… Bu mey­dandaki her bina, her yol, her ayrıntı denize göre ko­num almış gibidir; denizle yüzleşir durur.

Açıklayıcı Betimleme: Varlıkları tanıtmaya yönelik betimlemelerdir; amaç bilgi vermektir. Betimlenecek varlıklara kişisel duygu ve düşünceler katılmaz; yani ayrıntılar nesnel olarak verilir. Sözcükler genellikle gerçek anlamlarında kullanılır. Ayrıntılar aktarılırken değişik duygulardan çok yararlanılmaz. Özetleyecek olursak;

  • Bilgi vermek amacıyla yazılır.
  • Ayrıntılar nesnel olarak verilir.
  • Anlatıma kişisel duygu ve düşünceler katılmaz.
  • Dil, göndergesel işlevde kullanılır.
Örnek

Akdeniz Bölgesi’nin çatısını Toros Dağları oluşturur. Dağlar bazı yerlerde denize çok sokulur; kayalık ve az girintili çıkıntılı bir kıyı üzerinde dikine inerler. Bazı yer­lerde ise kıyı çizgisi ile dağ sınırları arasına Adana Ovası gibi geniş düzlükler girer. Bu bölge özelliğini kendine komşu olan ılık denizden alır. Fakat denizin etkisi yüzey şekillerine ve yükseltiye göre değişir

Portre: Kişinin dış görünüşünün veya iç dünyasının betimlenmesine portre denir. Portre, fiziki portre ve ruhsal portre olmak üzere ikiye ayrılır.

a) Fiziki Portre: Kişilerin dış görünüşlerinin anlatıldığı portrelerdir. Fiziki portrelerde izlenimsel veya açıklayıcı betimlemeler yapılabilir.

Örnek

Gördüğüm fotoğraflara karşın biraz şişman, biraz yorgun, biraz kalınlaşmış bir vücutla karşılaşacağımı zannederken kapıdan bir ışık dalgası halinde gire hayat yansıması ile birden gözlerim kamaştı: Yüzde, ellerde bir sağlık ve bahar rengi… Düzgün taranmış sarı, genç saçlar… Çehresi, yaşının hiçbir izini taşımıyor. Köhne tarihin bütün enkazını, alevden coşkun bir nehir halinde süpüren ve yeni bir dünya oluşturan bir baş, mavi gök altında bir yanardağ zirvesi gibi gülümseyerek duruyor.

b) Ruhsal Portre: Kişilerin karakter, kişilik, huy ve davranış özelliklerinin anlatıldığı portrelerdir.
Örnek

Annesi, yaşamı boyunca hiç kimseye baş eğmedi, boyun bükmedi. Nefret etti bu iki hareketten. Sözünde durdu, söz duranlara saygı duydu. Aceleci bir yapısı vardı, bir işe başladı mı hemen bitirmek isterdi. Aceleciliği sorumluluk duygusunun sonucuydu belki de. Çok hassas ve biraz asabiydi. Çabuk neşelenir, çabuk üzülürdü. Kendisini anlayacak, değerini bilecek bir adama düşseydi mutlaka çok iyi bir anne olur etrafa mutluluklar dağıtırdı.

Betimleyici Anlatımın Özellikleri

  • Varlıkların niteleyici özellikleriyle anlatıldığı, başka bir deyişle resmedildiği yazılarda kullanılır.
  • Kişilerin iç dünyasını anlatan betimlemelere “ruhsal portre” denir.
  • Kişlerin dış görünüşünü anlatan betimlemelere “fi­ziki portre” denir.

Daha çok; roman, hikaye, tiyatro, gezi yazısı, şiir gi­bi türlerde kullanılır.

Betimleyici Anlatım Örnekleri

Örnek-1

Manzara çok görkemli… Ta dipten beri hep kendi böğrünü gösteren kapalı dağın doruğundayız. Güneye ve batıya doğru, dalgalı vadiler arasından, ta uzaklarda üç bini aşkın zirveleriyle keskin göğü tırmalayarak gerilen dağlara kadar bir ufuk çizgisi uzanıyor. Manzaraya bakınca gözümüz ferahlayıp ruhumuz genişliyor. Dönüp dibe bakınca yumağından boşalmış boz bir şerit inceliğiyle kıvrılarak inen yol, baş döndürüp ruhumuzu ürpertiyor.

Yukarıdaki parçada yazar, çevresinde gördüklerini okuyucuya aktarma amacındadır. Parçada yazarın kişisel görüşleri de yer aldığı için izlenimsel betimleme türündedir.


Örnek-2

Bir, İstanbul Boğazı’nın kıyısınca dizilmiş, o küçücük, zarif vapur iskelelerine, bir de Anadolu’nun kuş uçmaz kervan geçmez yalnız ve terk edilmiş bozkırlarına serpilmiş tren istasyonlarına bakar bakar doyamam. Mütevazı mimarilerine, küçük, tertemiz ve şık yapılarına ve sakin, huzurlu atmosferlerine aldanıp insanın buralarda yerleşip kalıveresi gelir. Vapur iskeleleri, gölgesini denizin mavisine düşürmüş, eski zamanların hatıralarına dala çıka nazlı bir kuğu gibi bekler beni. Tren istasyonları ise mimarileri, insanların hayatında işgal ettikleri anlam ve bu mekanlarda yaşayanların öyküleriyle adamakıllı dokunaklı bir yer edinmiştir bende.

Aynı şekilde bu parçada da yazar, çevresinde gördüklerini okuyucuya aktarma amacındadır. Bu parçada da yazarın kişisel görüşleri de yer aldığı için izlenimsel betimleme türündedir.

Daha fazla örnek için Betimleyici Anlatım Örnekleri adlı yazımızı okuyabilirsiniz.



2019 YKS-TYT Kitaplarını En Uygun Fiyata Almak İçin Tıkla.


Bu İçeriğe Emoji İle Tepki Ver

0
0
0
0
0
0

Yorum Yap

Yorumlar 0

YKS Puan Hesaplama Uygulamamızı İndirdiniz mi?Hemen İndir
+