Semai Nedir? Semai Örnekleri ve Özellikleri

Semai Nedir? Semai Örnekleri ve Özellikleri

Semai Nedir?

Daha çok sevgi, aşk, ayrılık, doğa, güzellik gibi konuların işlendiği âşık tarzı halk şiiri nazım şekline semai denir. Halk edebiyatı nazım şekillerinden semainin hece ve aruzla yazılan iki çeşidi vardır. Heceyle yazılan semai, şekil açısından koşmaya benzer. Ancak koşmaya göre daha hafif ve uçarı bir havası vardır. Hece ölçüsüyle yazılan semaide 4+4 duraklı 8’li hece ölçüsü kullanılır.
 

Semainin Özellikleri

Semainin özelliklerini maddeler halinde şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Arapça “sema” (işitme) sözcüğünden türemiştir, Sözlük anlamı “işitilerek öğrenilen şiir” demektir.
  • Uyak düzeni ve dörtlük sayısı koşmayla aynıdır. Dizelerinin hece sayısı ve özel bir ezgiyle söylenmesi yönüyle koşmadan ayrılır.
  • Semai, 8’li hece ölçüsünün 4+4 veya 5+3 kalıbıyla yazılır.
  • Nazım birimi dörtlüktür, dörtlüklerin sayısı 3 ile 5 arasında değişir.
  • Kendine özgü bir ezgisi vardır ve bu ezgiyle söylenir.
  • Semailerde sevgi ve güzellik temaları başta olmak üzere doğa ve ayrılık temaları da ele alınır.
  • Semainin uyak düzeni koşmaya benzer. Ancak koşmaya göre daha kıvrak daha canlı bir üslubu vardır.
  • İlk dörtlüğü aaab abab aaba abcb şeklinde diğer dörtlükler dddb eeeb fffb şeklindedir.
  • Hece ölçüsü ve aruz ölçüsüyle yazılan/söylenen iki çeşit semai vardır. Hece ölçüsüyle söylenen semailer aruz ölçüsüyle söylenenlerden şekil ve tür özellikleri bakımından tamamen farklıdır.
  • Son dörtlükte şair adını veya tapşırmasını söyler.
  • Karacaoğlan ve Erzurumlu Emrah bu alanda en meşhur isimlerdir.

 

Semai Örnekleri

Semai Örnekleri - Karacaoğlan

Yeşil başlı gövel ördek
Uçar gider göle karşı
Eğricesin tel tel etmiş
Döker gider yare karşı

Telli turnam sökün gelir
İnci mercan yükün gelir
Elvan elvan kokun gelir
Yar oturmuş yele karşı

Şahinim var bazlarım var
Tel alışkın sazlarım var
Yare gizli sözlerim var
Diyemiyom ele karşı

Hani Karac’oğlan hani
Veren alır tatlı canı
Yakışmazsa öldür beni
Yeşil bağla ala karşı

Elif Diye - Karacaoğlan

İncecikten bir kar yağar
Tozar Elif Elif diye
Deli gönül abdal olmuş
Gezer Elif Elif diye

Elifin uğru nakışlı
Yavru balaban bakışlı
Yayla çiçeği kokuşlu
Kokar Elif Elif diye

Elif kaşlarını çatar
Gamzesi bağrıma batar
Ak elleri kalem tutar
Yazar Elif Elif diye

Evlerinin önü çardak
Elifin elinde bardak
Sanki yeşil başlı ördek
Yüzer Elif Elif diye

Karacaoğlan eğmelerin
Gönül sevmez değmelerin
İliklenmiş düğmelerin
Çözer Elif Elif diye

Al Önlüklü Mavi Yazma - Karacaoğlan

Al önlüklü mavi yazma
Gey karşımda salın, dilber.
Yalın ayak yere basma,
Geyin altun nalın, dilber.

Bir yar sevdim, gücüm yetmez;
Gönül düşkün, terk edemez.
Havalanmış, elim yetmez
Göğe çıkmış dalın, dilber.

Kirpi(ği)n oktur, kaşların yay.
Dişlerin inci, yüzün ay.
Ben söyledim, sen bir bir say.
Hak arttırsın malın, dilber.

Karac’Oğlan, derdim çoktur.
Kaşlar kara, bakış oktur.
Bir misli, menendi yoktur.
Nice senin halın, dilber?

Annacımdan Gelen Gelin - Karacaoğlan

Annacımdan gelen gelin
Gelin, bana gelip durur.
Benim seni sevdiğimi
Cümle âlem bilip durur.

Tırabulus var belinde.
Hakk’ın kelâmı dilinde.
Doldurmuş kadeh elinde,
İçememiş tutup durur.

Kadehi aldım elinden,
Sarıldım ince belinden,
Hiç mi bilmem dost halından,
Gözüm seni görüp durur.

Karac’Oğlan der: N’olalım?
Emmi, dayı bir olalım.
Dedim: “Dilber, sarılalım.
Can intizâr olup durur.”

Bir Yiğit Gurbete Çıksa - Karacaoğlan

Bir yiğit gurbete çıksa,
Gör başına neler gelir.
Merdin, sılayı andıkça,
Yaş gözüne dolar gelir.

Bağrıma basarım taşlar,
Akıttım gözümden yaşlar.
Yavrısın aldıran kuşlar,
Yuvasına döner gelir.

Kocadım, çekemem nazı.
Bağrıma dökemem közü.
Yârin bana kötü sözü
Kara bağrım deler gelir.

Evlerinin önü söğüt.
Atalardan kalmış öğüt;
Yârinden ayrılan yiğit,
Sılasına döner gelir.

Yaşa, Karac’Oğlan, yaşa!
Ben söylerim coşa coşa.
İş düşünce garib başa,
Düşünerek gider gelir.

Gönül Gurbet Ele Çıkma - Erzurumlu Emrah

Gönül gurbet ele çıkma
Ya gelinir ya gelinmez
Her dilbere meyil verme
Ya sevilir ya sevilmez

Yöğrüktür bizim atımız
Yardan atlattı zatımız
Gurbet ilde kıymatımız
Ya bilinir ya bilinmez

Bahçemizde nar ağacı
Kimi tatlı kimi acı
Gönüldeki dert ilacı
Ya bulunur ya bulunmaz

Deryalarda olur bahri
Doldur ver içem zehri
Sunam gurbet elin kahrı
Ya çekilir ya çekilmez

Emrah der ki düştüm dile
Bülbül figan eder güle
Güzel sevmek bir sarp kale
Ya alınır ya alınmaz

Gel Dilberim - Aşık Ömer

Gel dilberim kan eyleme
Seni kandan sakınırım
Doğan aydım esen yelden
Seni günden sakınırım

Tabibin hışmınan bakma
Ben kulun odlara yakına
Yanağına güller sokma
Seni gülden sakınırım

Halden bilür haldaşım var
Yola gider yoldaşım var
Üç yaşında kardaşım var
Seni ondan sakınırım

ÖMER’im der ben de geldim
Tazelendi eski derdim
Sen bir kuzu ben bir kurdum
Seni benden sakınırım

Salmup Seyran Yerine - Aşık Ömer

Salmup seyran yerine
Çıkan dilber kiminsin sen
Siyah zülfün mah yüzüne
Döken dilber kiminsin sen

Baktım gözüne kaşına
Benzettim hümâ kuşuna
Beni hicran ateşine
Yakan dilber kiminsin sen

Payine yüz süren kullar
Demadem medhin iderler
Al yanak üstüne güller
Takan dilber kiminsin sen

Seyrana giden bostana
Bülbül konar gülistane
Bize mestane mestane
Bakan dilber kiminsin sen

Aşık Ömer gayre varma
Varup divanına durma
Eli göze siyah sürme
Çeken dilber kiminsin sen

Bugün Ben Bir Bağa Girdim - Gevheri

Bugün ben bir bağa girdim
Ne bağ duydu ne bağbancı
Gülün şeftalisin derdim
Ne bağ duydu ne bağbancı

Bağın duvarından aştım
Kırmızı gülüne koştum
Öptüm sardım helallaştım
Ne bağ duydu ne bağbancı

Bağın kapısını açtım
Sanasın cennete düştüm
Doldurdum badesini içtim
Ne bağ duydu ne bağbancı

Seherin tan yeri attı
Bülbül elvan elvan öttü
Gevheri yükünü tuttu
Ne bağ duydu ne bağbancı

» Aşık Edebiyatı
» Halk Edebiyatı

Bu İçeriğe Emoji İle Tepki Ver

0
0
0
0
0
1

Yorum Yap

Yorumlar 0

YKS 2021'e Evden Hazırlanın! 7/24 Online EğitimHemen İncele
+