Kutadgu Bilig | Özellikleri ve Örnekleri

Kutadgu Bilig | Özellikleri ve Örnekleri

Kutadgu Bilig Nedir?

İslami Türk edebiyatının bilinen ilk yazarı Yusuf Has Hacib tarafından, 1070’te tamamlanan eser, Karahanlı hükümdarı Tabgaç Buğra Han’a sunulmuştur. Başarılı bir Türkçe ile yazılmış eserde yabancı sözcüklere çok az yer verilmiştir. Eserde halk deyimleri ve atasözleri kullanılmıştır.

Kutadgu Bilig’in yazarı Yusuf Has Hacib’dir. Bu yazar hakkında doğrudan bilgi veren bir kaynak henüz bulunamamıştır. Yazar, eserinde kendi adını sadece bir kez zikrediyor:

Ey Yusuf kerek sözni sözle köni
Kereksiz sözüğ kizle kılga kora

Ey Yusuf, gereken, doğru sözü söyle,
Gereksiz söz gizle, zarar dokunan.

Onu ancak, eseri okuyuculara takdim etmek için bazı nüshalara sonradan ilave edilmiş kısımlardaki bilgiler sayesinde tanıyabiliyoruz. Bu bilgilere göre o, asil bir ailenin çocuğu olarak Balasagun’da doğmuştur. Yüksek faziletleri, bilgisi, zühd ve takvası ile tanınmış ve çevresinde büyük bir saygı uyandırmış birisidir. Kutadgu Bilig’i Balasagun’da yazmaya başlamış, sonra Kaşgar’a giderek orada tamamlamış ve 1059-1103 yılları arasında tahtta bulunmuş olan Karahanlı sultanı Tavgaç Kara Buğra Han’a takdim etmiştir. Sultan onun kalem gücünü beğenerek iltifat etmiş, yanına almış ve has haciblik görevine getirmiştir. Bundan dolayı o “Yusuf Has Hacib” adıyla tanınmıştır.

Kutadgu Bilig, manzum olarak yazılmış didaktik bir eserdir. Sanatçı; din, ahlak, hukuk vb. sosyal ve siyasal konuları işlemiştir bu eserinde. “Mutluluk veren bilgi” anlamına gelen eserde sanatçı, iyi bir devlet yönetiminin inceliklerini, insanı mutlu etmenin yolları üzerinde durmuştur.

Eser, aruz ölçüsüyle, mesnevi şeklinde, Hakaniye Lehçesi ile yazılmıştır. Şair, şiirlerde ahengi daha çok ölçü, uyak ve redif gibi unsurlarla sağlamıştır.

Eser 6645 beyittir ve karşılıklı konuşmalardan oluşur. Bu, esere tiyatro üslubu kazandırmıştır. Sanatçı, sembolik dört kişiyi konuşturarak öğütler verir.
 

Kutadgu Bilig’deki Karakterler

Kutadgu Bilig’deki dört sembolik karakter ve bu karakterlerin temsil ettikleri değerler şunlardır:

Küntogdı: Kelime anlamı olarak “Gün doğdu” demektir. Eserde hükümdardır ve hukukun, adaletin sembolüdür .

Ögdülmiş: Kelime anlamı olarak “Övülmüş” demektir. Eserde vezirin oğludur (bilge) ve aklın / bilginin sembolüdür.

Aytoldı: Kelime anlamı olarak “Dolunay” demektir. Eserde vezirdir ve saadetin / mutluluğun sembolüdür.

Odgurmuş: Kelime anlamı olarak “Uyanmış” demektir. Eserde vezirin kardeşidir (derviş) ve akıbetin / kanaatin temsilcisidir.

Eser bu dört kişinin, kendi vasıflarına uygun düşen konuşmalarıyla devam eder ve yazar böylece anlatmak istediklerini, her birini devlet teşkilatı içinde bir yere yerleştirerek, onların ağzından, yetkili ve tecrübeli kişilerin konuşması olarak sunar. Karşılıklı diyalog 6425. beyite kadar devam eder. Ondan sonra yazar, kendi devrindeki olumsuz durumları dile getirmeye başlar ve eserinde ortaya koyduğu yaşam biçimi ile kıyaslar. Bundan sonra eseri hakkında bilgi vererek esas kısmını bitirir.
 

Kutadgu Bilig Özellikleri

Kutadgu Bilig’in özelliklerini maddeler halinde şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Kutadgu Bilig “saadet veren bilgi, ilim” gibi manalar taşımaktadır.
  • 11. yüzyılda Yusuf Has Hacip tarafından kaleme alınan eser 6645 beyit ve 173 dörtlükten oluşmaktadır.
  • Didaktik bir eserdir. Eserde hem dini hem de ahlaki öğütler yer almaktadır. Yozlaşmış toplum için insanlara, mutluluğa ve huzura ulaştıracak nasihatlerde bulunulmuştur.
  • Kutadgu Bilig aynı zamanda, iki dünya saadeti için neler yapmamız gerektiği hakkında bilgi vermiş ve öğütlerde bulunmuştur.
  • Kutadgu Bilig alegorik (sembolik) bir eserdir. Eserde dört tane sembolik karakter vardır ve bu sembolik karakterlerin temsil ettikleri değerleri yansıtan diyaloglar, eserin çekirdeğini oluşturur.
  • Eserde şair adalet, baht (devlet), akıl ve akıbeti temsil eden dört sembolik kişiyi birbirleriyle konuşturarak, insan hayatının toplum içindeki anlamını tahlil etmeye çalışmıştır. Bu arada idarecilerin veya devlet adamlarının taşımaları gereken ideal özelliklerin neler olduğu da anlatılmıştır.
  • Konu olarak dinin ehemmiyeti, ahlak kuralları ve devlet yönetimi gibi konular üzerinde durulmuştur.
  • Eser, devlet yönetimi konusunda görüşleri dile getirdiğinden ve devrin hükümdarlarına öğütler verdiğinden siyasetname özelliği de gösterir. Bundan dolayı Türk edebiyatındaki ilk siyasetneme örneği kabul edilir.
  • Eser Karahanlı Türkçesi (Hakaniye lehçesi) ile yazılmıştır.
  • Eserin bazı bölümleri ansiklopedik bilgiler içermektedir.
  • Nazım şekli mesnevi‘dir. Ayrıca içerisinde az da olsa aruz ölçüsü de bulunmaktadır.
  • Türk edebiyatında yazılmış ilk mesnevidir.
  • İslamiyet’in Türkler tarafından kabulünden sonra yazılan ilk eserdir.
  • Türk edebiyatında aruz ölçüsünün kullanıldığı ilk eserdir.

 

Kutadgu Bilig’de Ele Alınan Konular

Eserde şu konular beyitler halinde işlenmiştir:

  • Allah’a, Hz. Muhammed’e, dört halîfe ve Tabgaç Buğra Han’a övgüler
  • İyilik etmenin faydaları
  • Dünyanın kusurları
  • Ahiretin kazanılması
  • Halk ile münasebet kurma yolları
  • Evlilik, çocuk terbiyesi
  • Bilgi ile aklın meziyet ve faydaları
  • Beylere hizmet etmenin usul ve nizamı
  • Halk ile münasebet kurma yolları
  • Evlilik, çocuk terbiyesi
  • Zamanın bozukluğu ve dostların cefası
  • Alimler, tabipler, efsuncular, rüya tabircileri, müneccimler, şairler, çiftçiler, satıcılar, hayvan yetiştirenler, zanaat erbabı, fakirler ile münasebet kurma yolları
  • Devletin sıfatı, adalet vasfı, hükümdarın vasıfları, vezirin, kumandanın, ulu hacibin, kapıcıbaşının, elçilerin, katibin, hazinedarın, aşçıbaşının, içkicibaşının, hizmetkarların vasıfları
  • Ziyafete gitme adabı; ziyafete davet usulü
  • Doğruluğa karşı doğruluk, insanlığa karşı insanlık gösterilmesi

 

Kutadgu Bilig’den Örnekler

Örnek-1
  1. Bayat atı birle sözüg ba başladım
    Törüdgen igidgen keçürgen
  2. Kitab atı urdum kutadgu bilig
    Kutadsu okıglıka tutsa elig
  3. Sözüm sözledim men bitidim bitig
    Sunup iki ajunnı tutgu elig
  4. Bu kün togdı ilig bu kılkı birle
    Yarudı ajunka kün ay teg yola
  5. Kanı ol bu dünya nengin tirgüçi
    Nengi birle yirde kodı barguçı
  6. Kanı ol togardın batarga tegi
    Yorıp il tutuglı bu dünya begi
  7. Ölüm tuttı iltti bu somışlang
    Sini mu kodur kör ay kılkı arıg
  8. İdi yakşı aymış biliglig sözi
    Uka bargıl emdi ay köngli yazı
  9. Özüng yüdti munça bodun yekleri
    Odung tur usal bolma saknu yon
  10. Yula teg köyer sen bu kün ay ilig
    Yarukluk adınka turur ay silig
  11. Bu kün edgü bolsun tise sen kamug
    Özüng edgü bolgıl ay ilde ulug
  12. Bodun artasa anı begler tüzer
    Kah artasa beg anı kim süzer
  13. Negü tir eşitgil katı belgülüg
    Kutı birle ilde çavıkmış külüg
  14. Kiming birle devlet yaraşsa kelip
    Başın kökke tegrür yokaru kılıp
  15. Bitig ıdtı ilig öz elgin bitip
    Negü sözledi erse körgil okıp

Günümüz Türkçesiyle

  1. Tanrı adıyla söze başladım; üreten, besleyen, bağışlayan Tanrım!
  2. Kitabın adını Kutadgu Bilig koydum, okuyana mutluluk versin, elinden tutsun.
  3. Sözümü söyledim, ben kitabımı yazdım. Bu kitap uzanıp iki dünyayı tutacak bir eldir.
  4. Bu Kün Togdı hükümdar bu tavrı ile güneş ve ay gibi doğarak dünyayı aydınlattı.
  5. Bu dünya malını toplayan ve yerden aşağı giden hani?
  6. Doğudan batıya kadar yürüyüp memleketler fetheden bu dünyanın beyi hani?
  7. Ölüm bu saydıklarımı tutup götürdü, ey temiz huylu, seni mi bırakır?
  8. Bilgili sözü pek güzel söylemiş. Ey gönlü âşık insan şimdi anlamaya çalış.
  9. Bunca halkın yüklerini yüklendi; uyanık dur, gafil olma (diye) düşünerek yürüdü.
  10. Bugün, ey hükümdar meşale gibi yanıyorsun! Ey temiz insan, parlaklık başkası içindir.
  11. Eğer bugün herkes iyi olsun dersen, ey memleketin büyüğü, kendin iyi ol!
  12. Halk bozulursa yoldan çıkarsa beyler düzene sokar, bey yoldan çıkarsa onu kim durultur?
  13. Saadete ulaşmış, bu saadetiyle memlekette şöhret bulmuş ünlü insan ne der, işit!
  14. Saadet kime gelip ona uyum sağlarsa, onu yukarı kaldırıp başını göğe ulaştırır.
  15. Hükümdar kendi eliyle yazıp mektup gönderdi ve ne söylediyse okuyup gör.
Örnek-2
  1. Bayat atı birle sözüg başladım
    Törütgen egidgen keçürgen idim
  2. Üküş ögdi birle tümen ming senâ
    Ugan bir bayatka anar yok fenâ
  3. Yağız yer yaşıl kök kün ay birle tün
    Törütti halâyık öd üdlek bu kün
  4. Tiledi törütti bu bolmış kamug
    Bir ök bol tedi boldı kolmış kamug
  5. Kamug barça munglug törütülmişi
    Mungı yok idi bir anar yok eşi
  6. Ay erklig ugan menü mungsuz bayat
    Yaramaz seningdin adınka bu at
  7. Ulugluk sanga ol bedüklük sanga
    Seningdin adın yok sanga tuş tenge
  8. Aya ber birikmez sanga bir adın
    Kamug aşnuda sen sen öngdün kidin
  9. Sakışka katılmaz sening birliking
    Tüzü nengke yetti bu erkligliking
  10. Seziksiz bir ök sen ay mengü eçü,
    Katılmaz karılmaz sakışka seçü
  11. Ay iç taş biligli ay hakku’l-yakîn
    Közümde yırak sen köngülke yakın
  12. Barıng belgülüg sen kün ay teg yaruk
    Neteglikke yetgü köngül ögde yok
  13. Ne ersedin ermez sening birliking
    Ne erselerig sen törütting sening

Günümüz Türkçesiyle

  1. Yaratan, yetiştiren ve göçüren rabbim olan Tanrı’nın adı ile söze başladım.
  2. Kadir ve bir olan Tanrıya çok hamd ve binlerce sena olsun; onun için fanilik yoktur.
  3. Kara yer ile mavi göğü, güneş ile ayı, gece ile gündüzü, zaman ile zamaneyi ve mahlukları o yarattı.
  4. İstedi ve bütün bu varlıkları yarattı; bir kere “Ol!” dedi, bütün diledikleri oldu.
  5. Bütün bu yaratılmış olanlar ona muhtaçtır; muhtaç olmayan yalnız Tanrı’dır; onun eşi yoktur.
  6. Ey kuvvetli, kadir, ebedî ve müstağni olan Tanrı, senden başkasına bu ad yakışmaz.
  7. Ululuk ve büyüklük sana mahsustur; sana eş ve denk olan başka biri yoktur.
  8. Ey bir olan Tanrı, bir başkası sana şerik (ortak) koşulamaz; başta her şeyden evvel ve sonda her şeyden sonra sensin
  9. Senin birliğin hesaba gelmez; bu kudretin her şeye hakimdir,
  10. Sen, şüphesiz birsin, ey sonsuz Tanrı; istisna sayıya gelmez.
  11. Ey içi ve dışı bilen, ey hakku’l yakîn; gözden uzaksın, fakat gönüle yakınsın.
  12. Senin varlığın parlak güneş ve ay gibi bellidir; fakat nasıl olduğunu kavrayacak gönül ve akıl yoktur.
  13. Senin birliğin eşya ile ilgili değildir; eşyayı sen yarattın, onlar senindir.

Üniversite Taban Puanları 2020
2020 TYT Konuları
2020 AYT Konuları


Yurtdışı Eğitim Fırsatları

Bu İçeriğe Emoji İle Tepki Ver

0
0
0
1
0
0

Yorum Yap

Yorumlar 0

YKS 2020'ye Evden Hazırlanın! 7/24 Online EğitimHemen incele
+