Destan Nedir? Destanların Özellikleri ve Oluşumu | Bilgenç

Destan Nedir? Destanların Özellikleri ve Oluşumu

Destan Nedir? Destanların Özellikleri ve Oluşumu


Destan Nedir?

Destan kelime olarak Farsça kökenlidir ve “kıssa, masal, hikaye” gibi anlamlara gelmektedir.

Eski zamanlarda savaş, göç, doğal afet, toplumsal olaylar, yiğitlik, aşk, dostluk, ölüm ve yurt sevgisi gibi gibi konuları işleyen uzun şiirlere destan denir.

Destanlarda ulusların tarih sahnesine çıkışı, insanların yaradılışı, milletleri derinden etkileyen olaylar, milletlerin yıkılışı ve tekrar tarih sahnesinde yer alışı gibi konular işlenir.

Destanların coşkulu bir anlatım tarzı vardır. Öyle ki eski Türk kültüründe destan okumak başlı başına bir sanat dalı sayılırdı. Dünyanın en uzun destanı olan Manas Destanı da bu şekilde okunmaktadır. Bu- gün Kırgızistan’da destanı ezbere bilen ve adına “manasçı” denilen kişiler bu geleneği sürdürmektedir. Manasçı, destanı yalnızca bir şiir gibi okumaz, aynı zamanda jest ve mimikleriyle canlandırır, dramatize eder. Aynı zamanda müzik aletleriyle anlatımı renklendirir. Bu yönüyle günümüzdeki manasçıların eski Türklerdeki kam, şaman ya da baksı denilen ozanların bir devamı olduğunu söylemek mümkündür.
 

Destanların Özellikleri

Destanların başlıca özellikleri şunlardır:

  • Destanların çoğu anonim olup halkın ortak belleğinin ürünüdür.
  • Her ulus, yaratmış olduğu destana kendi kültürünün, tarihinin ve yaşam koşullarının özelliklerini yansıtmıştır.
  • Destanlar genellikle manzum, yani şiir şeklindedir. Az sayıda destan yarı manzum ya da düzyazı şeklindedir.
  • İlk hâliyle manzum olan birçok destan, sözlü anlatım geleneği içinde zamanla şekil özelliklerini kaybederek nesir haline gelmiştir.
  • Destanların konusunu belirleyen en önemli unsurlar tarihî, sosyal ve tabii olaylardır. (savaşlar, göçler, doğal afetler gibi)
  • Sıradan bir olay destanın konusu olamaz. Destan, toplumun hafızasında iz bırakmış çok önemli olaylardan beslenir.
  • Destanlarda olağan ve olağanüstü olaylar iç içedir. Olayların abartılarak anlatılması, destanın karakteristik özelliklerinden biridir.
  • Kahramanlar olağanüstü özelliklere sahip olabilir. Olaylar gibi kahramanlar da abartılabilir. Kahramanın belli bir rolü üzerinde (annelik, kardeşlik, vatanseverlik, yiğitlik vs.) yoğunlaşma görülür.

 

Destanların Oluşumu

Destanlar “doğuş, yayılma ve yazılış safhası” olmak üzere üç safhada oluşur:

Doğuş safhası: Bu safhada milletin hayatında iz bırakan önemli tarihi ve sosyal olaylar, bu olaylar içinde yüceltilmiş efsanevi kahramanlar görülür.

Yayılma safhası: Bu safhada, söz konusu olay ve kahramanlıklar, sözlü gelenek yoluyla yayılır. Böylece bölgeden bölgeye ve nesilden nesile geçer.

Derleme (yazıya geçirme) safhası: Bu safhada, sözlü gelenekte yaşayan destanı, güçlü bir şair, bir bütün halinde derleyip manzum olarak yazıya geçirir. Çoğu zaman bu destanların kim tarafından derlendiği ve yazıya geçirildiği belli değildir.
 

Destan Türleri

Destanlar oluşumlarına göre “doğal destan” ve “yapay destan” olmak üzere ikiye ayrılırlar.

Doğal Destanlar
Tarihin karanlık devirlerinde oluşmuş ve bitmiş olan destanlara doğal destan denir. Doğal destanlar bazı olaylar sonucunda kendiliğinden oluşurlar.

Bazı doğal destanlar ve ait oldukları milletler:

  • Alp Er Tunga Destanı → Sakalar
  • Bozkurt Destanı → Göktürkler
  • Şehname → İran
  • İgor → Rus
  • Nibelungen → Alman

Yapay Destanlar
Bir sanatçı tarafından yazılan destanlara yapay destan denir. Yapay destanlar çok yakın zamanda ortaya konabildiği gibi bugünden sonra da yazılabilir.

Bazı yapay destanlar ve yazarları:

  • Kurtarılmış Kudüs → Tasso
  • Kaybolmuş Cennet → Milton
  • Selçukname → Yazıcıoğlu Ali
  • Genç Osman Destanı → Kayıkçı Kul Mustafa
  • Üç Şehitler Destanı → Fazıl Hüsnü Dağlarca

 
» Türler hakkında daha detaylı bilgi için Destan Türleri adlı yazımızı inceleyebilirsiniz.


Üniversite Taban Puanları 2019 İçin Tıklayınız.

2019 TYT Konuları
2019 YKS (AYT) Konuları

Bu İçeriğe Emoji İle Tepki Ver

0
0
0
6
0
2

Yorum Yap

Yorumlar 0

YKS 2020'ye Evden Hazırlanın! 7/24 Online EğitimHemen incele
+