Şiirde Uyak (Kafiye) Konu Anlatımı

Taban Puanları İçin Tıklayınız.




Özel Yurtlar ve Fiyatları için tıklayınız..


Uyak (Kafiye)

Redif

Dize sonlarında yazılışları, anlamları ve görevleri aynı olan eklerin, sözcük ve sözcük gruplarının tekrar edil­mesine redif denir. Redif uyaktan sonra gelir, her dize sonunda redif bulunmak zorunda değildir.

Örnek

Ben sizinle sarmaş dolaş olmuşum, dalgalar
Pamuk yüklü gemilerin ardında gezemem
Doyurmaz artık beni bayraklar, bandıralar
Mahkum gemilerinin sularında yüzemem

Redif : “lar” ve “emem”

Uyak Türleri

Şiirde dize sonlarındaki ses benzerliğine uyak denir. Uyak, seslerin tekrarlanmasıyla dizelerin ahengini ar­tıran bir musiki unsurudur. Uyağı oluşturan eklerin, sözcüklerin yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları ve görevleri farklı olmalıdır. Uyak türleri beşe ayrılır:

Yarım Uyak

Tek ses (genellikle sessiz harf) benzerliğine dayanan uyak türüdür.
NOT : Ses benzerliği kelimenin kökünde aranır.

Örnek

Bolu Beyi

Düşman geldi tabur tabur dizildi
Alnımıza kara yazı yazıldı
Delik-demir çıktı mertlik bozuldu
Eğri kılıç kında paslanmalıdır

Osman Öztunç

Örnek

Eğer Sorarsan Halimden

Ben çektiğim kimler çeker
Gözlerim kanlı yaş döker
Bulanık bulanık akar
Dağların seliyim şimdi

Kayıkçı Kul Mustafa

Tam Uyak

İki ses (genellikle bir sesli bir sessiz harf) benzerliği­ne dayanan uyak türüdür.

Örnek

Fetih Marşı

Sen de geçebilirsin yardan, anadan, serden
Senin de destanını okuyalım ezberden
Haberin yok gibidir taşıdığın değerden

Arif Nihat Asya

Zengin Uyak

Üç ya da daha çok sesin benzerliğine dayanan uyak türüdür.

Örnek

İstiklal Marşı

Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda
Şüheda fışkıracak toprağı sıksan şüheda
Canı, cananı bütün varımı alsın da Hüda
Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüda

Mehmet Akif Ersoy

Tunç Uyak

Dize sonundaki bir sözcüğün baska bir dize so­nundaki sözcüğün içinde geçme;iyle oluşan ses benzerliğine denilmektedir.
NOT : Tunç uyak, zengin uyağın bir türü olarak kabul edilmektedir.

Örnek

Gün Eksilmesin Penceremden

Ne doğan güne hükmüm geçer
Ne halden anlayan bulunur
Ah aklımdan ölümüm geçer
Sonra bu kuş, bu bahçe, bu nur

Cahit Sıtkı Tarancı

Cinaslı Uyak

Anlamları ayrı, yazılış ve söylenişleri aynı olan sözcük ya da sözcüklerin benzerliğine dayanan uyak türüdür.

Örnek

Dönülmez akşamın ufkundayız. Vakit çok geç
Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç
Örnek

Her nefeste eyledik yüz bin günah
Bir günaha etmedik hiçbir gün ah

Uyak Düzeni

Dizelerin son seslerine bakılarak bir dörtlüğün uyak düzeni çıkarılabilir. Bir dizenin hangi dize ile uyaklı (ka­fiyeli) olduğunun gösterilmesine uyak düzeni denir.

Düz Uyak

Birinci ile ikinci dizenin; üçüncü ile dördüncü dizenin birbirleriyle uyaklı olmasıdır.
Uyak düzeni “aabb” biçimindedir.

Örnek

……….a
……….a
……….b
……….b

Derler bilir hakikatı yüzlerce feylesof a
Bir kısmı şek ve şüphede bir kısmı hayli kof a
Aksetmiyor çoğunda fikirler ayan beyan b
Hawam imiş hakikatı az çok fısıldayan b

Yahya Kemal Beyatlı

NOT : Halk edebiyatında dörtlüklerde kullanılan “aaab” şek­lindeki uyaklar da düz uyaktır.

Örnek

Çukurova Bayramlığı Geyerken

Ağacınız yapraklarla donanır a
Taşlarınız bir birliğe inanır a
Her çiçekler bağrınızda gönenir a
Pınarınız çağlar akışır dağlar b

Karacaoğlan

Çapraz Uyak

Birinci ile üçüncü dizenin, ikinci ile dördüncü dizenin uyaklı olmasıdır.
Uyak düzeni “abab” biçimindedir.

Örnek

··················· a
··················· b
··················· a
··················· b

Rindlerin Ölümü

Hafız’ın kabri olan bahçede bir gül varmış a
Yeniden her gün açarmış kanayan rengiyle b
Gece bülbül ağaran vakte kadar ağlarmış a
Eski Şiraz’ı hayal ettiren ahengiyle b

Yahya Kemal Beyatlı

Sarmal Uyak

Birinci ile dördüncü dizenin, ikinci ile üçüncü dizenin uyaklı olmasıdır.
Uyak düzeni “abba” biçimindedir.

Örnek

··················· a
··················· b
··················· b
··················· a

Akşamleyin

Akşamleyin güneş ardından geceler a
Görününce en son bu yolun ucunda b
Aksimiz mi? -dersin-başı avucunda b
Düşünceye dalmış bir insan geceler a

Cahit Sıtkı Tarancı

Mani tipi uyak

Mani tipindeki şiirlerde kullanılan uyak türüdür. “aaxa” şeklinde uyaklanır. Tek dörtlük için geçerlidir.

Örnek

Bağa girdim üzün yok a
El yarinde gözüm yok a
Ben yarimi küstürdüm x
Barışmaya yüzüm yok a


2018 Üniversite Taban Puanları İçin Tıklayın..


2019 TYT Konuları

Bu İçeriğe Emoji İle Tepki Ver

0
0
0
0
0
0

Yorum Yap

Yorumlar 0