Koşma Nedir? Genel Özellikleri, Koşma Örnekleri

Taban Puanları İçin Tıklayınız.



Koşma Nedir?

Koşma Nedir? Diye soracak olursak… Âşık edebiyatında koşma, divan şiirindeki gazelin karşılığı sayılır. Koşmanın asıl konusunu da gazeldeki gibi sevgi, doğa güzelliği, gurbet acısı, özlem, dostluk ve mertlik oluşturur. Bilgece söylenmiş didaktik koşmalar da vardır. Anadolu ve Azerbaycan âşık edebiyatında koşmanın çok köklü bir geçmişi vardır. En eski örnekleri 16. yüzyıldan kalmışsa da, İslamiyet ve daha önceki yüzyıllarda da koşma ya da benzer biçimde şiirlerin söylenmiş olduğu sanılmaktadır. Tekke şiirinde 16. yüzyıldan önce söylenmiş ve koşmaya benzeyen birçok örnek vardır.


Koşmanın Genel Özellikleri

  • Aşık edebiyatının en sevilen ve en yaygın olarak kullanılan nazım biçimidir. Sözlü Türk edebiyatındaki koşuk nazım şeklinin devamı niteliğindedir.
  • Dörtlük sayısı genelde 3-5(6) arasında değişir.
  • 11 ‘li hece ölçüsüyle (6+5 ya da 4+4+3 duraklı olarak) yazılır/söylenir.
  • Kafiye örgüleri: abab/ cccb/ dddb … ; aaab/ cccb/ dddb … ; xaxa/ bbbc/ ccca … şeklindedir.
  • Şair koşmanın son dörtlüğünde mahlasını söyler.
  • Koşmalar, ezginin niteliğine göre “Acem koşması, Ankara koşması, topal koşma, kesik kerem” gibi türlere ayrılır.
  • Koşmalar konu yönünden divan edebiyatındaki gazel ve şarkıya benzer.
  • Türk edebiyatının tanınmış koşma şairleri Karacaoğlan, Bayburtlu Zihni, Aşık Ömer ve Erzurumlu Emrah‘tır.
  • Karşılıklı konuşma biçiminde söylenmiş koşmalar da vardır. Dedim-dedili biçi­minde olan bu koşmalara müracaa denilir.
  • Koşmalar genellikle lirik konularda söylenir. Aşk ve doğa konularının yanı sıra, ayrılık, özlem, yalnızlık, gurbet, sıla, ölüm gibi temaları işler. Atasözleriyle işlen­miş öğüt veren, talihten, kaderden yakınan konularda söylenmiş koşmalar da vardır.

Koşmalar konularına göre dörde ayrılır:

Güzelleme

İnsan, hayvan ve doğa güzelliklerinin anlatıldığı şiirlerdir. En ünlü şairi Karacaoğlan‘dır.

Örnek

Kömür gözlüm ne salının karşımda,
Gündüz hayalimde, gece düşümde.
Bir güzelin sevdası var başımda,
Yar sevdası çetin olur yaradan. (Karacaoğlan)


Huri melek var mı senin soyunda
Ah-ü zarım kaldı uzun boyunda
Kadir gecesinde bayram ayında
Üstüne gölg’olan dallar öğünsün. (Karacaoğlan)

Koçaklama

Yiğitçe bir anlatımla söylenen, kahramanlık ve savaş konulu şiirlerdir. Bu türün en başarılı sanatçıları Köroğlu ve Dadaloğlu‘dur.

Örnek

Belimizde kılıcımız kirmani
Taşı deler mızrağımın temreni
Hakkımızda devlet etmiş fermanı
Ferman padişahın dağlar bizimdir. (Dadaloğlu)


Benden selam olsun Bolu Beyi’ne
Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
Ok gıcırtısından kalkan sesinden
Dağlar gümbür gümbür seslenmelidir. (Köroğlu)

Taşlama

Toplumun ve insanların eksik yönlerinin ele alınarak, bunların eleştirildiği şiirlerdir. Aynı konunun işlendiği şiirler Divan Edebiyatı’nda hiciv, Batı edebiyatında satir, çağdaş edebiyatta yergi olarak adlandırılır. Bu türün en ünlüleri Seyrani ve Bayburtlu Zihni‘dir.

Örnek

Rüşvet ile yarar hâkim hücceti
Hüccet ile alır kadı rüşveti
Halk bilmiyor dini şer’i sünneti
Bozuldu sikkenin tuncuna kaldık. (Seyrani)


Ormanda büyüyen adam azgını
Çarşıda pazarda insan beğenmez.
Medrese kaçkını, softa bozgunu
Selam vermeye devrişan beğenmez. (Kazak Abdal)

Ağıt

Ölüm ve doğal afetler üzerine özel bir ezgiyle söylenen şiirlerdir. Ölüm konulu şiirlere sözlü Türk edebiyatında sagu, divan edebiyatında mersiye adı verilir.

Örnek

Zihni dert elinden her zaman ağlar
Vardım ki bağ ağlar bağıban ağlar
Sümbüller perişan güller kan ağlar
Şeyda bülbül terk edeli bu bağı. (Bayburtlu Zihni)


Gider oldum Avşar ili yoluna
Bakmam gayrı bu diyarın gülüne
Karaları taksın çapar koluna
Yağız atlı nice kollar iniler. (Dadaloğlu)



Bu İçeriğe Emoji İle Tepki Ver

0
0
0
0
0
0

Yorum Yap

Yorumlar 0

YKS Puan Hesaplama Uygulamamızı İndirdiniz mi?Hemen İndir
+