Türkçe

Dolaylama Nedir? Dolaylama Örnekleri ve Özellikleri



Dolaylama Nedir?

Bir sözcükle anlatılabilecek bir kavramın birden çok sözcükle anlatılmasına dolaylama denir. Dolaylamada anlatılan kavramlar kesin, söz konusu özellikleri herkesçe bilinen kavramlardır. Ayrıca Dolaylamada çoğunlukla mecazlı anlatım benimsenir.

Örnek
» Bastığın yerleri toprak diyerek geçme tanı / Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı

Bu dizelerdeki “kefensiz yatan” sözü “şehit” yerine kullanılarak dolaylama yapılmıştır.

» Delik demir çıktı mertlik bozuldu / Köroğlu’su nerde Ayvaz’ı nerde

Bu dizelerdeki “delik demir” sözü “tüfek” yerine kullanılarak dolaylama yapılmıştır.

» Bu roman aynı adla beyaz perdeye aktarılacak.

Bu cümledeki “beyaz perde” sözü “sinema” anlamında kullanılmıştır. Yani varlık tek bir sözcükle karşılanabilecekken birden fazla sözcükle karşılanmıştır.

» Bu yıl vatan şairi Gelibolu’daki mezarı başında anılacak.

Bu cümlede Namık Kemal, adıyla değil de edebiyatımızdaki ünvanıyla anılmıştır.

Dolaylamanın tek bir sözcükle yapılamayacağına dikkat edilmelidir.
Örnek
» Boğaz’ın gerdanlığı uzaktan öyle güzel görünüyor ki…

cümlesindeki “Boğaz’ın gerdanlığı” sözü dolaylama olduğu hâlde,

» Gerdanlık Boğaz’a ayrı bir güzellik katıyor.

cümlesindeki “gerdanlık” sözü dolaylama sayılmaz. Gerekçesi ise; sözcüğün tek kelimeden oluşmasıdır.

Ad aktarması ve dolaylamayı karıştırmamak gerekir. Özellikleri iyi bilinirse örneklerde fark edilmeleri çok kolaydır.

Ad aktarması, uzun anlatma değildir hatta bazen aslından daha kısa anlatım söz konusudur. Oysa dolaylamada hep en az iki sözcükle anlatım yapılır, hep uzun anlatım söz konusudur. En önemlisi de dolaylamada, ad aktamıasında söz edilen ilişkileri (iç-dış, parça-bütün… ) görmek mümkün değildir.

 

Dolaylama Örnekleri

Bazı dolaylama örnekleri;

Örnek
  • İstanbul➔ Yedi tepeli şehir
  • Atatürk➔ Ulu Önder
  • Aslan ➔ Ormanlar kralı
  • Kıbrıs ➔ Yavru vatan
  • Turizm ➔ Bacasız sanayi
  • Balık➔ Derya kuzusu
  • Haliç ➔ Altın boynuz
  • Ankara➔ Türkiye’nin kalbi
  • Askerlik ➔ Vatan borcu
  • Fenerbahçe ➔ Sarı kanarya
  • Çay➔ Tavşan kanı
  • Doğmak ➔ Dünyaya gelmek
  • Şanlıurfa ➔ Peygamberler şehri
  • Tuş ➔ Hayat arkadaşı
  • Tüfek ➔ Delikli demir
  • Kömür ➔ Kara elmas
  • Pamuk ➔ Beyaz altın
  • Konya➔ Tahıl ambarı
  • Kaleci ➔ File bekçisi
  • İzmir➔ Ege’nin incisi
  • Sinema ➔ Beyaz perde
  • Afrika ➔ Kara kıta
  • Elazığ➔ Gakkoşlar diyarı
  • Beşiktaş ➔ Kara kartal
  • Galatasaray ➔ Cim bom
  • Tibet ➔ Dünya’nın damı
  • Malatya ➔ Kayısı kent
  • Atatürk ➔ Büyük kurtarıcı
  • Top ➔ Meşin Yuvarlık
  • Televizyon ➔ Beyaz cam
  • Şehit ➔ Kefensiz yatan
  • Tabut ➔ Tahta at
  • Azrail ➔ Ölüm meleği

2023 TYT Konuları
2023 AYT Konuları
Üniversite Taban Puanları

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

YKS 2023'e Evden Hazırlanın! 7/24 Online EğitimHemen İncele
+