Türk Edebiyatında Efsane ve Özellikleri | Bilgenç

Türk Edebiyatında Efsane ve Özellikleri

Türk Edebiyatında Efsane ve Özellikleri


Türk Edebiyatında Efsane

Efsaneler geçmişte yaşamış bir kişiye, yaşanmış bir olaya dayanır. Ancak, halkın kendi hayalinden kattığı şeylerle bu gerçek yönleri unutulmuş ya da değişikliğe uğramıştır. Ülkemizin hemen hemen her yöresinde efsanelere rastlamak mümkündür. İnsan şekline benzeyen bir kaya parçası, derin bir göl, taşkın bir ırmak, kuytu bir orman, yüksek bir dağ ya da benzerlerinden farklı olan herhangi bir doğal unsur hakkında Anadolu’da çokça efsaneler yayılmıştır. Örneğin Harput Kalesi’nin yapımı sırasında sular kuruduğu için duvarların harcına keçi ve koyun sütü katıldığı inancı yöre halkınca benimsenmiştir. Hatta bu efsaneye o kadar inanılmıştır ki kaleye “Süt Kalesi” olarak ikinci bir ad verilmiştir. Kalenin yapımında süt kullanıldığına dair hiçbir tarihi belge ya da bilgi yokken efsanenin insan ruhunda yarattığı çarpıcı etki galip geliyor. Anadolu’da buna benzer yüzlerce efsane anlatılmaktadır. Cennet Bursa Efsanesi, Şehitler Kayası Efsanesi, Yılanlı Ada efsanesi, Kız Kalesi efsanesi gibi… Elbette Bursa’nın bir kuruluş tarihi ve o kayanın bir yıkılış nedeni vardır. Fakat halk kendi hayal gücüyle bu olayları efsaneleştirmiştir. Gerçek bir olayın efsaneye dönüşmesinde en çok rolü olan unsur “abartma”dır.

Edebiyatımızda Halide Edip Adıvar, Ömer Seyfettin, Faruk Nafiz Çamlıbel, Ömer Bedrettin Uşaklıgil gibi yazarlar halk efsanelerinden esinlenerek Cennet Dağı, Cehennem Dağı, Ses Duyan Kız, Yalnız Efe, Çoban Çeşmesi ve Sarı Kız Mermerleri eserlerini edebiyatımıza kazandırmışlardır.
 

Efsanenin Toplumsal İşlevleri

1. Gelenek görenekleri korur: Efsanenin teşekkül ettiği bazı yerlerde, mesela camiler, türbeler ve ziyaret yerlerinde ritüel davranışlara rastlıyoruz. Böyle yerler ziyaret edilirken bazı kurallara mutlaka uyulur. Ziyaret yerlerinin etrafında üç, yedi, bazen kırk kez dönülür ve ziyaretler belli aralıklarla belli günlerde tekrarlanır.

2. Topluma yön verir: Efsaneler insanlara onlara iyi olmayı, nelerin yapılıp nelerin yapılmayacağını telkin eder. Hastaların, zayıfların maddi bakımdan güçsüz olanların korunmalarını telkin ederek insanları iyilik yapmaya teşvik eder.

3. Yer ve yapılara anlam kazandırır: Efsaneler, teşekkül ettikleri yere başka bir gözle bakılmasını sağlarlar. Tarihi gerçeğin dışında halkın gerçek ve kutsal olarak belli bir yer etrafında efsane yaratması, onunla bu gerçeği paylaşması, o yerle birleşmesi anlamına gelir. Böylece insanlar kendilerinden bir parça olarak gördükleri şeye daha çok değer verir, anlamı daha derin olur.

4. Koruyucu ve tedavi edici rolü vardır: Mekanla ilgili efsaneler, hem etrafında teşekkül etmiş oldukları yerleri hem de onlara inananları koruyucu bir özelliğe sahiptir. İçinde olağanüstü ve kutsal bir şahsın yattığına inanılan kabrin yerinin değiştirilmesi hatta onarılması bile mümkün değildir. Kutsal olan bu yerlere el sürülmediği için yüzyıllarca varlıklarını korumuşlardır. Efsanelerin tedavi edici fonksiyonu da vardır. Halk çeşitli hastalıklarına çare olması için manevi değeri yüksek, kutsal kabirleri ziyaret eder ve böylece şifa bulacağına inanır.
 
» Efsane Nedir?
» Efsane Örnekleri


Üniversite Taban Puanları 2019 İçin Tıklayınız.

2019 TYT Konuları
2019 YKS (AYT) Konuları

Bu İçeriğe Emoji İle Tepki Ver

0
0
0
0
0
0

Yorum Yap

Yorumlar 0

YKS 2020'ye Evden Hazırlanın! 7/24 Online EğitimHemen incele
+