Sözcükte Anlam Özellikleri Konu Anlatımı

Taban Puanları İçin Tıklayınız.




Sözcükte Anlam Özellikleri
Sözcükler toplumsal yaşamdaki gelişmeler sonucu zamanla anlam genişlemesine uğrar ve değişik anlamlar kazanır. Örneğin, aşağıdaki cümlelerde geçen kanat ve yanmak sözcüklerinin, değişik cümlelerde değişik anlamları nasıl kazandığını görelim:

Örnek

» Kuş, kanatlarını kısıp yere doğru süzüldü.
» Uçağın kanatlarından birisinde arıza varmış.
» O, hep dedesinin kanatları altında yaşadı.

“Kanat” sözcüğü
I. cümlede, kuşlarda ve böceklerde uçmayı sağlayan organ;
II. cümlede, bir uçağın hava-da durmasını sağlayan taşıyıcı yüzey;
III. cümlede, bir kişinin, bir başkasının koruması altında yaşamını sür­dürmesi anlamlarında kullanılmıştır.

Örnek

» Trene yetişemezsek yandık!
» Bütün gün güneşte beklemekten kolları yanmış.
» Otobüse yetişemezsek biletlerimiz yanar.
» Dünkü yangında binanın büyük bir kısmı yanmış.
» Bu yıl sıcaklar erken bastırdı, ürünlerin hepsi yandı.

“Yanmak” sözcüğü
I. cümlede, mahvolmak;
II. cümlede, ısı etkisiyle vücudun bir yanı yara olmak, kızarmak;
III. cümlede, geçersiz olmak;
IV. cümlede, ısı ve ışık yayarak kül durumuna geçip yok olmak;
V. cümlede, birtakım etkenlerden dolayı işe yaramaz duruma gelmek anlamlarında kullanılmıştır.

Bu örneklerde görüldüğü gibi, bir sözcük, farklı cümlelerde farklı anlamlar kazanabilir. Sözcüklerin bu farklı anlamları; gerçek, yan, mecaz, terim anlam diye adlandırılır.

Gerçek (Temel) Anlam


Bir sözcüğün, söylendiğinde akla gelen ilk anlamıdır. Buna temel anlam ve sözlük anlamı da denir. Sözcük tek başına kullanıldığında genellikle onun gerçek anlamı akla gelir. Örneğin “kanat” denildiğinde herkesin aklına kuşların uçmalarını sağlayan bir organı gelir.

Örnek

» Sabahtan beri dişi ağrıyordu.
» Arabamız yolda arızalanmıştı, yardım beklemiştik.
» İhtiyarın elinde ağır bir çanta vardı.
» Çocuklar top oynarken camı kırmışlar.

Yukarıdaki cümlelerde diş sözcüğü, çene kemiklerinde bulunan çiğnemeye yarayan organlardan her biri; yol sözcüğü, karada insan ve hayvanların geçmesi için açılan veya kendi kendine oluşmuş yürümeye uygun yer; ağır sözcüğü, tartıda çok çeken, hafif karşıtı; kırmak sözcüğü sert bir şeyi vurarak parçalara ayırmak anlamlarında kullanılmıştır.


Bu sözcükler, temel anlamlarıyla kullanıldığından hepsi gerçek anlamlıdır.

Yan Anlam


Sözcüğün gerçek anlamına bağlı olarak kazandığı diğer anlamlardır. Şekil ve işlev benzerliğinden dolayı, bir sözcüğün başka bir varlığa ad olarak verilmesidir. Yan anlam genellikle benzerlik ilgisiyle oluşur.

Örnek

» Masanın gözü
» Mağaranın ağzı
» Uçağın kanadı
» Çarkın dişleri
» Dağın eteği
» Uçurtmanın kuyruğu

Yukarıdaki örneklerde koyu renkli sözcükler yan anlamlarıyla kullanılmıştır.

Mecaz Anlam


Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Bu anlamıyla sözcük, tamamen başka bir kavramı karşılar duruma gelmiştir.

Örnek

Bu işin daha kolay bir yolu mutlaka vardır.
Babası çok ağır bir işte çalışıyormuş.
Yaşadığı son olaylar cesaretini kırmıştı.

Yukarıdaki cümlelerde yol sözcüğü, yöntem; ağır sözcüğü, zor; kırmak sözcüğü azaltmak, yok etmek anlamında kullanılmıştır.

Bu sözcükler gerçek anlamlarından uzaklaşarak mecaz anlam kazanmıştır.

Terim Anlam


Bir bilim, sanat, meslek dalıyla veya bir konu ile ilgili özel ve belirli bir kavramı karşılayan sözlerdir.

Örnek

» Matematik: açı, sayı, denklem, çarpan
» Dil Bilgisi: cümle, ad, virgül, nokta
» Tiyatro: dekor, sahne, perde
» Müzik: nota, durak, tiz


2019 YKS-TYT Kitaplarını En Uygun Fiyata Almak İçin Tıkla.


Bu İçeriğe Emoji İle Tepki Ver

4
0
0
0
0
1

Yorum Yap

Yorumlar 0

YKS Puan Hesaplama Uygulamamızı İndirdiniz mi?Hemen İndir
+