Şiirde Ölçü (Vezin) Konu Anlatımı

Taban Puanları İçin Tıklayınız.



Ölçü (Vezin)

Şiirde dizelerin hece sayısına veya hecelerin ses de­ğerine göre bir uyum içinde olmasıdır. Türk edebiya­tında aruz ve hece olmak üzere iki ölçü kullanılmıştır. Ayrıca birçok şair serbest ölçüyle de şiir yazmıştır.

Aruz Ölçüsü

  • Dizelerde hecelerin uzunluğuna ve kısalığına daya­nır.
  • Her dizenin ses bakımından denk olması esas olarak kabul edilir.
  • Sesli harfle biten heceler “açık hece“, sessiz harfle bi­ten heceler ise “kapalı hece“dir.
  • Her dizenin son he­cesi, nasıl biterse bitsin, kapalı hece kabul edilir. Açık heceler kısa, kapalı heceler ise uzun olarak kabul edi­lir. Açık heceler (.) nokta, kapalı heceler (-) kısa çiz­giyle gösterilir.
  • Aruz kalıpları gereği, kısa hecelerin uzun okunmasına imale, uzun hecelerin kısa okunmasına ise zihaf de­nir. Bunlar birer aruz kusurudur. Kapalı heceyi açık hece durumuna getirmek için, sessizle biten bir söz­cüğün, sesliyle başlayan bir sözcüğe bağlanarak okunmasına vasi (ulama) denir.
  • Aruz ölçüsü, Arap edebiyatı kaynaklıdır.
  • Türkler aruz ölçüsünü 11. yüzyıldan itibaren kullanmaya başla­mışlardır.

Hece Ölçüsü

  • Dizelerdeki hece sayılarının birbirine eşit olması esasına dayanır.
  • Bu ölçüyle oluşturulan şiirlerde dize­lerde vurgu yapmak amacıyla bir ya da iki kez durulur. Durulan bu yerlere “durak” denir.
  • Duraklar sözcük ortasında bitmez.
  • Dizedeki hece sayısı çift ise durak genellikle heceleri eşit böler: (8=4+4). Dizedeki hece sayısı tek ise genellikle hece sayısı çok olan durak ya da duraklar önde, hece sayısı az olan durak sonda bu­lunur: (7=4+3,) (11=6+5), (11=4+4+3).
  • Türklerin ulusal ölçüsüdür.
  • Genellikle İslamiyet önce­si Türk edebiyatında ve Halk edebiyatı ürünlerinde kullanılmıştır.
  • Daha çok 7’1i, 8’1i ve 11 ‘li kalıpları kulla­nılmıştır.
Örnek

Yağız atlar kişnedi, meşin kırbaç şakladı
Bir dakika araba yerinde durakladı
Neden sonra sarsıldı altımda demir yaylar
Gözlerimin önünden geçti kervansaraylar

Bu dörtlük 7 + 7 14‘lü hece ölçüsüyle yazılmıştır.

Serbest Ölçü

  • Ölçü ve uyak düzeni olmayan şiirlerin ölçüsüdür.
  • Bu ölçüyle oluşturulan şiirlerde uyum, hece sayısı ve uyakla değil; sözcüklerdeki ses ilişkileriyle sağlanır.
  • 19. yüzyılın sonlarında doğmuş ve hızla gelişmiştir.
  • Edebiyatımızda 1930’Iardan beri kullanılmaktadır.
Örnek

Sen Türkiye gibi aydınlık ve güzelsin
Benim doğduğum köyler de güzeldi
Sen de anlat doğduğun yerleri
Anlat biraz


Bu İçeriğe Emoji İle Tepki Ver

0
0
0
0
0
0

Yorum Yap

Yorumlar 0

YKS Puan Hesaplama Uygulamamızı İndirdiniz mi?Hemen İndir
+