Anonim Halk Edebiyatı Ürünleri Konu Anlatımı

Taban Puanları İçin Tıklayınız.



Anonim Halk Edebiyatı Ürünleri

Deyim

  • Bir kavramı, bir durumu ya çekici bir anlatımla ya da özel bir yapı içinde belirten ve çoğunun gerçek anlamlarından ayrı bir anlamı bulunan kalıplaşmış sözcük öbekleri ya da tümcelere “deyim” denir.
  • Kalıplaşmış sözlerdir. Bir deyimin sözcükleri değiştirilip yerlerine -aynı anlamda olsa bile- başka sözcükler konulamaz ve deyimin söz dizimi değiştirilemez.
  • Kısa ve özlü sözlerdir. Deyimler en az iki sözcükten oluşur.
  • Deyimler genellikle mastar biçimindedir. Çekime girdiklerinde değişirler.
  • Deyim, bir kavramı belirtmek için bulunmuş özel bir anlatım kalıbıdır; genel kural niteliğinde bir söz değildir. Deyimi atasözünden ayıran en önemli özel­lik budur.
  • Deyimlerin çoğu sözcüklerin gerçek anlamları dışındadır yani mecaz anlam­lıdır: Devede kulak, çantada keklik, dişe dokunur … Kimi deyimler de kalıp­laşmış sözden çıkan anlam, sözcüklerin gerçek anlamları dışında değildir: “Çoğu gitti azı kaldı, ismi var cismi yok…”

Tekerleme

  • Sözcüklerin ses benzerliğinden yararlanılarak oluştu­rulan yarı anlamlı, yarı anlamsız sözlerdir.
  • Şiir biçi­minde oluşturulan tekerlemelerde ölçü, uyak, seci ve aliterasyondan yararlanılır.
  • Masal, hikaye, bilmece, halk tiyatrosu gibi bazı ürünlerde de kullanılır.
Örnek

İğne battı, canımı yaktı
Tombul kuş, arabaya koş
Arabanın tekeri, İstanbul’un şekeri
Hop hop altın top
Bundan başka oyun yok.

Bilmece

  • Bir varlığın ya da kavramın, bazı niteliklerini söyleye­rek yani ip ucu vererek ne olduğunun bilinmesini is­temektir.
  • Şiir biçiminde de oluşturulan bilmecelerde ölçü, uyak, seci ve aliterasyondan yararlanılmıştır.
Örnek

Bir küçük ay taşı
İçinde beyler aşı
Pişirirsen aş olur
Pişirmezsen kuş olur

(yumurta)


Fıkra

  • Fıkralar, kıssadan hisse anlayışına göre söylenmiş kısa mizahi hikayelerdir.
  • Sözlü edebiyat içinde nesir diliyle anlatılır. Kısa ve yoğun bir anlatım gücüne sahiptir.
  • İnce bir mizah, alay ve hikmet taşırlar.
  • Gülünç üslupla anlatır. durumları, sosyal çarpıklıkları, çatışmaları, çelişkileri ince bir mizahi üslupla anlatılır.
  • Bir larından olaya halk bağlı olarak hikayesine anlatıldıkları benzerler. için hikayeye; güldürücü unsurlar taşıdıklarından halk hikayesine benzerler.
  • Bir tez ve karşı tez üzerine kurulur. olumlu olumsuz tipler ve fikirler karşı karşıya getirilir. Fıkraların asıl özelliğini bu tezatlar oluşturur.
  • Fıkralarda güdülen amaç, okuyucu düşündürmek ve ona ders vermektir.
  • Başlangıç, gelişme ve sonuç bölümleri vardır.
  • Edebiyatımızda Nasrettin Hoca, İncili Çavuş, Bekri Mustafa ve Bektaşi tipi fıkralar yaygındır.
Önemli Not !

Gazete ve dergilerde günlük olayları anlatan yazılara da fıkra denir. Aynı adla anılan bu iki yazı türü karıştırılmamalıdır.

Efsane

  • Kendine özgü bir üslubu, kalıplaşmış, kurallı biçimleri olmayan, düz konuşma dili ile bildirilen bir anlatı türüdür. Sözlü geleneğin ürünüdür.
  • Gerçek olduğuna inanılır. Yakın geçmiş anlatılır. Kutsal olabilir olmayabilir de.
  • Kişi, yer ve olaylar hakkında anlatılır. Anlatılanların inandırıcılık özelliği vardır.
  • Genellikle kişi ve olayların olağanüstülük özelliği vardır. düzyazı biçiminde yazılır.
  • Kısa ve konuşma diline yer verilir.

Efsaneleri konu bakımından şöyle sınıflandırabiliriz:

  1. Yaratılış ve dünyanın sonu ile ilgili efsaneler
  2. Tarihi efsaneler ve medeniyet tarihi ile ilgili efsaneler
  3. Olağanüstü varlıklar ve güçlerle ilgili efsaneler
  4. Dini efsaneler

Halk Hikayeleri

  • 16.yüzyıldan itibaren destanın yerini almıştır.
  • Nazım-nesir karışıktır.
  • Anlatmaya ve olaya dayanan bir türdür.
  • Masallarda olduğu gibi kalıplaşmış ifadeler vardır.
  • Genellikle sade ve anlaşılır bir dil kullanılmıştır.
  • Halk hikayesinin içinde masal, efsane, fıkra, dua, beddua, deyim, atasözü, bilmece vb. örneklerine rastlanabilir.
  • Olaylar gerçek veya gerçeğe yakındır. Olağanüstülükler sınırlıdır.
  • Özel anlatıcıları vardır. Meddahlar veya aşıklar tarafından anlatılır. Anlatıcıları okur-yazar, az çok kültürlü kişilerdir.
  • Genellikle mutlu bir biçimde biter.
  • Konu genellikle aşk ve kahramanlıktır.
  • Halk hikayelerinin kaynağını Fuat Köprülü şu şekilde sınıflandırır:

1. Türk Kaynaklı olanlar.
2. İslam geleneğinden gelen dini konular.
3. İran geleneğinden gelenler.

  • Kahramanların yaptığı dua ve beddualar mutlaka kabul edilir. Kahramanın en büyük yardımcısı Hz. Hızır, ondan sonra attır. Kahramanlar genellikle dört şekilde aşık olur:

a. Bade içme
b. Resme bakarak aşık olma
c. İlk görüşte aşık olma
d. Aynı evde büyüyen kahramanlar kardeş olmadıklarını öğrenince

Aşk Hikayeleri
Aşık Garip
Tahir ile Zühre
Yusuf ile Züleyha
Leyla ile Mecnun
Arzu ile Kamber
Kerem ile Aslı
Ferhat ile Şirin
Emrah ile Selvi
Derdiyok ile Zülfüsiyah
Not !

Bir kısmı yaşanmış bir kısmı hayalidir, bir kısmı da Divan edebiyatındaki mesnevilerden alınmıştır.
Kahramanlık Hikayeleri
Zaloğlu Rüstem
Köroğlu
Battal Gazi
Dede Korkut
Not !

Destanlardan izler taşır. Tarihi-Dini nitelik taşıyanları vardır.

Atasözleri

  • Atalarımızın uzun deneyimlere dayanan yargılarını genel kural, bilgece düşünce ya da öğüt olarak düsturlaştıran ve kalıplaşmış biçimleri bulunan herkesçe benimsenmiş özlü sözlere atasözü denir. Atasözleri Osmanlıcada “mesel” ya da “darb-ı mesel” olarak geçer. İslamiyet öncesi Türk edebiyatında ise “sav” olarak geçer.
  • Sosyal olayların nasıl olageldiklerini uzun bir gözlem ve deneme sonucu olarak tarafsızca bildirirler.
  • Kalıplaşmış, kısa ve özlü sözlerdir.
  • Tabiat olaylarının nasıl olageldiklerini uzun bir gözlem sonucu olarak belirtirler.
  • Denemelere ya da mantığa dayanarak doğrudan doğruya ahlak dersi ve öğüt verirler. Bazıları dolaylı yoldan öğüt verir.
  • Atasözlerinde cinas, aliterasyon, secibenzetme, mübalağa, intak, teşhis, tezat ve tevriye gibi sanatlara başvurulur. Yiğitlik, mertlik, konukseverlik, aile, akrabalık, komşuluk, dostluk, görgü kuralları, sağlık, ölüm, tarım, hayvancılık, iklim, takvim, hayvanlar, din gibi konular işlenmiştir.
  • Çoğu bir iki cümledir. Daha uzun olanları da vardır. En çok geçmiş zaman ki­pi, kimi zaman da emir kipi de kullanılır. Geniş zaman ve gereklilik kipiyle kulla­nılanlar da vardır. Eksiltili cümle biçiminde olanları da vardır. Bazı atasözleri manzum özellik gösterir. Ölçülü ve kafiyeli olanları vardır.


2019 YKS-TYT Kitaplarını En Uygun Fiyata Almak İçin Tıkla.


Bu İçeriğe Emoji İle Tepki Ver

0
0
0
0
0
0

Yorum Yap

Yorumlar 0

YKS Puan Hesaplama Uygulamamızı İndirdiniz mi?Hemen İndir
+